Najczęściej zgłaszają się osoby, które na co dzień wkładają sporo wysiłku w organizowanie życia, pracy i relacji, ale mimo to coraz wyraźniej odczuwają koszt codziennego funkcjonowania.

Opisują swoje dolegliwości jako:

✓ chaos przy wielu zadaniach, odkładanie ważnych spraw oraz trudność z rozpoczęciem lub dokończeniem działania

✓ szybko narastające emocje, prowadzące do wybuchu, płaczu, zamrożenia albo wycofania

✓ napięcie w relacjach i poczucie bycia niezrozumianym

✓ przeciążenie bodźcami albo trudność w utrzymaniu działania przy monotonnych zadaniach

✓ wstyd lub złość po własnych reakcjach lub zaległościach oraz poczucie, że duży wysiłek nie przekłada się na oczekiwane efekty

Z czym zgłaszają się osoby z ADHD i auADHD?

U wielu dorosłych z ADHD lub auADHD problemem nie jest brak chęci, ale trudność z uruchomieniem działania. Im ważniejsze zadanie, albo im więcej zadań tym większe napięcie, odkładanie albo zatrzymanie.

✓ wiem, co mam zrobić, ale nie mogę zacząć

✓ odkładam sprawy, choć są dla mnie ważne

✓ działam dopiero pod silną presją czasu

✓ przy większej liczbie zadań tracę punkt zaczepienia

✓ patrzę na obowiązek i zamieram

✓ zaczynam wiele rzeczy naraz, ale trudno mi je domknąć.

Po kolejnych odłożonych sprawach często pojawia się wstyd i jeszcze większe napięcie. To wzmacnia blokadę i dodatkowo utrudnia powrót do działania.

To, co z zewnątrz wygląda jak zwykłe odkładanie, może wynikać z różnych trudności wykonawczych.

ADHD, prokrastynacja i zamrożenie

Trudności wykonawcze dotyczą procesów potrzebnych do przejścia od zamiaru do działania.

Obejmują między innymi wybór pierwszego kroku, planowanie, organizowanie, pamiętanie o zadaniach, ocenianie upływu czasu, regulowanie emocji oraz powracanie do czynności po przerwie.

Z zewnątrz mogą wyglądać jak odkładanie spraw, chaos, spóźnienia, rozpoczynanie wielu rzeczy naraz, niedokończone zadania albo szybkie przeciążenie.

Nie u każdej osoby wyglądają tak samo. Ich nasilenie może zmieniać się w zależności od zmęczenia, liczby zadań, napięcia emocjonalnego oraz tego, czy wiadomo, od czego zacząć.

Można wiedzieć, co powinno się zrobić, traktować zadanie poważnie i nadal mieć trudność z uporządkowaniem działania. Rozpoznanie tego mechanizmu pozwala odejść od presji i oskarżania siebie oraz szukać konkretnych sposobów ułatwiających rozpoczęcie i dokończenie zadania.

Na trudności wykonawcze mogą wpływać również procesy, które występują u wszystkich ludzi. Lęk może utrudniać przywołanie i wykorzystanie posiadanej wiedzy, a perfekcjonistyczne oczekiwanie, że odpowiedź powinna pojawić się od razu i w pełni, dodatkowo nasila poczucie, że „nic nie wiem”. ADHD może zwiększać skłonność do takich trudności, ale nie jest ich jedyną przyczyną.

Trudności wykonawcze w ADHD

Blokada wykonawcza może pojawić się, gdy przejście od zamiaru do działania wymaga uporządkowania wielu elementów naraz:

* wybrania priorytetu,
* ustalenia pierwszego kroku,
* zaplanowania kolejnych działań,
* utrzymania ich w pamięci,
* przełączania uwagi,

* poradzenia sobie z napięciem.

Gdy te wymagania się nakładają, osoba może wiedzieć, co powinna zrobić, a mimo to nie móc rozpocząć albo kontynuować działania. Blokada nie musi dotyczyć zadania dużego ani obiektywnie trudnego.

Może ją uruchomić nadmiar możliwości, presja czasu, zmęczenie, przeciążenie bodźcami, chaos w otoczeniu, lęk przed błędem, perfekcjonizm, wstyd albo obawa przed oceną. Czasem system jest już przeładowany, choć z zewnątrz wygląda to jak bezczynność - osoba stale analizuje, martwi się i ocenia siebie, więc zasoby potrzebne do działania są zużywane przez napięcie.

W innych sytuacjach zadanie staje się testem własnej wartości i unikanie chroni wtedy nie tylko przed trudnością, lecz także przed wstydem lub rozczarowaniem sobą.

Co może uruchamiać blokady wykonawcze w ADHD?

ADHD i relacje oraz konflikty →

ADHD, auADHD i relacje

U części osób trudności związane z ADHD i auADHD najmocniej ujawniają się w kontakcie z innymi. Szybkie tempo rozmowy, wchodzenie w słowo, silna reakcja na napięcie, nagłe wycofanie albo trudność w stawianiu granic mogą prowadzić do nieporozumień, nawet jeśli intencja była zupełnie inna.

Z czasem może powtarzać się podobny schemat:

napięcie narasta, reakcja staje się coraz silniejsza albo kontakt zostaje przerwany, a później pojawiają się żal, wstyd lub poczucie niezrozumienia.

Warto wtedy zobaczyć nie tylko pojedynczy konflikt, lecz także to, co regularnie dzieje się pomiędzy Tobą a innymi.

Na czym polega psychoterapia ADHD i auADHD?

Nie chodzi o to, żeby bardziej się starać.

Chodzi o to, żeby:

rozpoznawać moment, w którym pojawia się blokada
zobaczyć, co ją uruchamia
uczyć się zatrzymywać to wcześniej
zmniejszać napięcie, które utrudnia działanie
stopniowo odzyskiwać większy wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Pracujemy na konkretnych sytuacjach z życia, nie tylko na poziomie rozumienia, ale także na tym, co dzieje się w praktyce.

Psychoterapia nie ogranicza się do regulacji

ADHD nie wyjaśnia całego sposobu, w jaki osoba przeżywa siebie i relacje z innymi.

Na codzienne trudności mogą wpływać również utrwalone wzorce osobowościowe: silna potrzeba kontroli i poprawności, opieranie własnej wartości na osiągnięciach lub uznaniu, duża wrażliwość na krytykę, potrzeba bycia zauważonym albo intensywne reagowanie na brak zainteresowania i odpowiedzi ze strony innych.

Wzorce te mogą łączyć się z impulsywnością, przeciążeniem i trudnością regulowania emocji, ale nie są po prostu objawami ADHD. W psychoterapii zajmujemy się nimi, przyglądamy się przed czym chronią i kiedy zaczynają prowadzić do wstydu, złości, konfliktów, unikania albo powtarzających się blokad.

Celem jest poprawa samopoczucia, która powoduje większą elastyczność reakcji, stabilniejsze poczucie własnej wartości i możliwość reagowania inaczej niż według utrwalonego schematu.

Psychoterapia grupowa w Warszawie →

Psychoterapia grupowa jest zwykle kolejnym etapem pracy, a nie pierwszą formą pomocy. Najlepiej sprawdza się wtedy, gdy osoba rozumie już w podstawowym stopniu swoje trudności, potrafi mówić o napięciu, przeciążeniu i własnych reakcjach oraz ma choć częściowo wypracowane sposoby radzenia sobie z nimi.

W takiej sytuacji grupa może wspierać dalszą pracę nad relacjami, komunikacją, granicami, regulacją emocji i byciem z innymi ludźmi bez nadmiernego wycofania albo napięcia.

Kiedy psychoterapia grupowa może być kolejnym krokiem?

Wiele osób z ADHD i auADHD doświadcza napięcia w ciele, które trudno jednoznacznie zrozumieć. Może ono przypominać lęk, ale nie zawsze nim jest. Czasem wiąże się raczej ze zmiennym pobudzeniem układu nerwowego, przeciążeniem lub trudnością w regulacji.

Rozróżnienie tych stanów jest ważne, bo wymaga innego podejścia.

Zobacz: Jak odróżnić napięcie od lęku przy ADHD i auADHD →

Zobacz: Psychoterapia objawów psychosomatycznych, gdy napięcie odbija się także na ciele →

Czy to lęk, czy napięcie w ciele?

UMÓW KONSULTACJĘ

Od czego zacząć?

Nie trzeba od razu wiedzieć, czy głównym problemem jest ADHD, lęk, przeciążenie czy napięcie w ciele. Konsultacja pomaga to spokojnie uporządkować i wybrać najlepszy punkt wyjścia.