Najczęściej zgłaszają się osoby, które na co dzień wkładają dużo wysiłku w organizowanie życia, pracy i relacji, ale mimo to coraz wyraźniej odczuwają koszt codziennego funkcjonowania, często też opisujące siebie także jako osoby neuroróżnorodne.

Opisują swoje dolegliwości jako:

✓ przeciążenie bodźcami

✓ trudności z porządkowaniem spraw

✓ chaos przy wielu zadaniach

✓ odkładanie ważnych rzeczy mimo dobrych intencji

✓ silne emocje i trudność z regulacją reakcji

✓ napięcie w relacjach i poczucie niezrozumienia

✓ wstyd po własnych reakcjach albo po kolejnych zaległościach

✓ poczucie, że wkładają dużo wysiłku, a efekty są mniejsze, niż powinny

✓ trudności w znoszeniu monotonii

✓ problemy z rozpoczęciem działania

Z czym najczęściej zgłaszają się osoby

z ADHD i auADHD?

U wielu dorosłych z ADHD lub auADHD problemem nie jest brak chęci, ale trudność z uruchomieniem działania. Im ważniejsze zadanie, albo im więcej zadań tym większe napięcie, odkładanie albo zatrzymanie.

✓ wiem, co mam zrobić, ale nie mogę zacząć

✓ odkładam sprawy, choć są dla mnie ważne

✓ działam dopiero pod silną presją czasu

✓ przy większej liczbie zadań tracę punkt zaczepienia

✓ patrzę na obowiązek i zamieram

✓ zaczynam wiele rzeczy naraz, ale trudno mi je domknąć

✓ po odkładaniu pojawia się wstyd, napięcie i jeszcze większa blokada.

W terapii pracujemy nad tym, co podnosi napięcie przed działaniem, co zatrzymuje Cię na starcie i jak krok po kroku ułatwiać rozpoczęcie, zamiast czekać na presję albo kryzys.

ADHD, prokrastynacja i zamrożenie

W ADHD problem często nie polega na braku wiedzy, ambicji ani dobrej woli. Często wiadomo, co powinno się zrobić, a mimo to coś zatrzymuje na etapie rozpoczęcia, wyboru kolejnego kroku, dokończenia zadania albo powrotu do niego po przerwie.

Takie trudności nazywamy trudnościami wykonawczymi.

Dotyczą one m.in. planowania, organizacji, pamiętania o zadaniach, regulowania emocji, hamowania impulsów i zarządzania czasem. Z zewnątrz może to wyglądać jak odkładanie spraw, chaos, spóźnienia, niedokończone projekty, impulsywne reakcje albo szybkie przeciążenie.

Dla wielu osób z ADHD szczególnie bolesne jest to, że ich zachowanie bywa odbierane przez innych jako lekceważenie, lenistwo, egoizm albo brak odpowiedzialności.

Tymczasem często nie ma tam intencji krzywdzenia. Jest raczej trudność z przełożeniem zamiaru na działanie, z zatrzymaniem impulsu albo z rozpoznaniem, jak bardzo coś obciąża drugą osobę.

Przyjęcie tego bywa trudne.

Osoba może bać się, że jej cechy są dla innych „nie do zniesienia”. Może bronić się przed tą myślą, zaprzeczać jej albo unikać rozmowy, bo pod spodem pojawia się wstyd, lęk i poczucie winy. Ważne jest wtedy, żeby nie zatrzymać się ani na obwinianiu, ani na usprawiedliwianiu wszystkiego ADHD.

Pomocna praca polega na tym, żeby zauważyć własny sposób działania i stopniowo budować bardziej realistyczny system: mniej oparty na presji i wstydzie, a bardziej na konkretnych strategiach, jasnej komunikacji, regulacji napięcia i odpowiedzialności za wpływ swojego zachowania na innych.

Wiele skutecznych sposobów radzenia sobie przebiega w podobny sposób - od rozpoznania blokad wykonawczych, przez regulację napięcia, po tworzenie zewnętrznych systemów wspierających pamięć, czas i działanie.

Trudności wykonawcze w ADHD

— kiedy „wiem, co mam zrobić”, ale nie mogę ruszyć

Blokadę mogą uruchamiać:

zbyt wiele opcji, brak jasnego pierwszego kroku, presja czasu, lęk przed błędem,

perfekcjonizm, zmęczenie, przeciążenie bodźcami, chaos w otoczeniu, silne emocje albo poczucie, że zadanie jest testem własnej wartości.

Czasem system jest przeładowany, choć z zewnątrz wygląda to jak bezczynność. Osoba może nie pracować, być w domu, a jednocześnie stale analizować, martwić się, przewidywać, porównywać i oceniać siebie. W takich warunkach trudno zacząć, bo zasoby są już zużywane przez napięcie i chaos w głowie.

Czasem problemem nie jest samo zadanie, ale to, co mogłoby się pojawić po rozpoczęciu: wstyd, poczucie porażki, lęk przed oceną albo bolesna myśl: „jeśli spróbuję, zobaczę, że nie potrafię” albo „nie będę tak dobry/dobra, jak chciałbym/chciałabym o sobie myśleć”.

Dlatego w pracy z ADHD nie wystarczy powiedzieć: „po prostu zacznij”.

Bardzo ważne jest rozpoznanie, co dokładnie zatrzymuje działanie: czy chodzi o przeciążenie, brak struktury, lęk, wstyd, perfekcjonizm, impuls, zmęczenie czy trudność w zniesieniu własnej niedoskonałości.

Dopiero wtedy można szukać realnej pomocy: zmniejszyć zadanie, wybrać pierwszy mikro-krok, odciążyć pamięć, ograniczyć bodźce, nazwać emocje i oddzielić wykonanie zadania od oceny własnej wartości.

Co może uruchamiać blokady wykonawcze w ADHD?

Na czym polega psychoterapia ADHD

i auADHD?

Nie chodzi o to, żeby bardziej się starać.

Chodzi o to, żeby:

rozpoznawać moment, w którym pojawia się blokada
zobaczyć, co ją uruchamia
uczyć się zatrzymywać to wcześniej
zmniejszać napięcie, które utrudnia działanie
stopniowo odzyskiwać większy wpływ na codzienne funkcjonowanie

Pracujemy na konkretnych sytuacjach z życia — nie tylko na poziomie rozumienia, ale także na tym, co dzieje się w praktyce.

ADHD i relacje oraz konflikty →

U części osób trudności w ADHD i auADHD najmocniej ujawniają się w relacjach:

w tempie rozmowy, w reagowaniu na napięcie, w granicach, w sposobie wchodzenia w konflikt lub wycofanie.

Dlatego ważną częścią pracy jest przyglądanie się temu, jak jesteś odbierany/a i jak Ty odbierasz innych, oraz uczenie się komunikacji i granic w sposób, który jest realny do utrzymania.

Napięcie i przeciążenie mogą być odbierane przez innych jako nadmierna reakcja lub dystans, choć nie zawsze wynikają z lęku czy intencji.

ADHD, auADHD i relacje

Psychoterapia grupowa w Warszawie →

Psychoterapia grupowa dla dorosłych z ADHD i auADHD w ośrodku Prosta Psychoterapia jest zwykle kolejnym etapem pracy, a nie pierwszą formą pomocy.

Sprawdza się wtedy, gdy osoba rozumie już w podstawowym stopniu swoje trudności, potrafi mówić o napięciu, przeciążeniu i własnych reakcjach oraz ma choć częściowo wypracowane sposoby radzenia sobie z nimi.

W takiej sytuacji grupa może wspierać dalszą pracę nad relacjami, komunikacją, granicami, regulacją emocji i byciem z innymi ludźmi bez nadmiernego wycofania albo napięcia.

Kiedy psychoterapia grupowa może być kolejnym krokiem?

Wiele osób z ADHD i auADHD doświadcza napięcia w ciele, które trudno jednoznacznie zrozumieć. Może ono przypominać lęk, ale nie zawsze nim jest. Czasem wiąże się raczej ze zmiennym pobudzeniem układu nerwowego, przeciążeniem lub trudnością w regulacji.

Rozróżnienie tych stanów jest ważne, bo wymaga innego podejścia.

Zobacz: Jak odróżnić napięcie od lęku przy ADHD i auADHD →

Zobacz: Psychoterapia objawów psychosomatycznych, gdy napięcie odbija się także na ciele →

Czy to lęk, czy napięcie w ciele?

UMÓW KONSULTACJĘ

Od czego zacząć?

Nie trzeba od razu wiedzieć, czy głównym problemem jest ADHD, lęk, przeciążenie czy napięcie w ciele. Konsultacja pomaga to spokojnie uporządkować i wybrać najlepszy punkt wyjścia.